Empregar o argumento de que algo é “natural” para xustificar que é bo, ou mellor que calquera outra cousa que pode ser considerada “aritificial” por contraste, é un hábito bastante estendido entre persoas de tódalas tendencias políticas e ideolóxicas imaxinables. Pódese escoitar en Intereconomía tanto como nun club de amas de casa ou nunha comuna hippie. Ou mesmo en Saber Vivir ou no programa de Iker Jiménez.

Non vou dar unha serie de argumentos para desmentir a suposta bondade do natural, iso xa o fixeron antes ca min outros mellores e mais grandes, aínda que o só feito de que se empregue por un espectro tan amplo de ideólogos debería darnos que pensar. Sinxelamente, vou mencionar unha serie de cousas que son supostamente naturais para quen o emprega:

Son naturais…

-As plantas. Todas elas.

– A heterosexualidade.

– A maxia.

– O nudismo. Tamén no inverno.

– Ser vexetarian@. Ou comer carne, depende.

– Ter trece fillos.

– A miopía. E o astigmatismo.

– A marihuana. Perdón, tamén é unha herba.

– A homeopatía.

– A parella tradicional, e o papel tradicional da muller

– Non ducharse (polo do manto ácido e tal).

–  O parto na casa.

– Que as termitas devoren a túa casa.

– As clases sociais

– As dores do parto. E morrer de parto.

–  O patriarcado.

– Non usar tampóns.

– As compresas con yogur

– Morrer nov@

Ben, isto último non llo escoitei defender a ninguén, pero é consecuencia directa e natural de varias das anteriores.

Falar de neorromanticismo desfasado e un pouco tolo faime pensar, inevitablemente, en Luís II de Baviera. Pero hoxe non quero falar do aspecto artístico e cinematográfico, senón do que representa o caso Ludwig para a historia da psiquiatría.  Estaba Luís tolo ou era só un excéntrico? Estábao dende o punto de vista da época ou realmente sufría algunha doenza? O seu médico o Dr. Gudden, foi o primeiro en empregar no seu sentido moderno, para referirse á enfermidade de Luís, o termo paranoia.

Fagamos un breve repaso biográfico: o pequeno Ludwig é o maior de dous irmán, e ambos son criados por preceptores, titores e cortesáns varios, sen á penas contacto cos pais. O seu irmán Otto é declarado tolo e incapaz e recluído nunha institucións psiquiátrica. Luis sube ao trono con 18 anos e aquí comezan os problemas: ten unha idea romántica e anacrónica da monarquía, négase a contraer matrimonio como se agarda del, ten unha relación obsesiva con Wagner, e dilapida inmensas sumas en obras disparatadas, como o famoso Neuschwanstein, Tórnase progresivamente mais desconfiado e solitario, pasando cada vez mais tempo recluído nas súas estancias do seu castelo de conto, até que se require de Gudden para certificar o seu desequilibro, para o cal é trasladado a un castelo preto do lago Starnberg. Poucos días despois, tras un paseo en compañía do seu médico, ámbolos dous homes aparecen mortos.

Con esta historia, é complicado discriminar canto de tolería real había na conduta de Ludwig.  Por unha banda, é evidente que non encaixaba no que se agardaba del, pero iso, nunha sociedade tan rixidamente marcada como aquela, mais aínda para alguén da posición social de Luís, non é proba de nada. Un carácter pouco práctico, soñador e idealista non  encaixaba ben co que un monarca debía ser. A súa orientación homosexual tamén foi tomada como proba de desequilibrio, probablemente mais porque Luís se negara a casar que porque quixera ter relacións con homes, cousa que probablemente se pasase por alto se el accedía a manter as apariencias.

Pero Gudden emprega o termo paranoia para definir a Luís. Isto quere dicir que Luís pensaba que había algún tipo de conspiración na súa contra, que o espiaban, ou que alguén pretendía perxudicalo. Pero, á vista dos acontecementos, non deixa de ter certo sentido a idea de que había intereses en afastalo do poder. O único que podería darnos unha clave para interpretar a situación son as testemuñas que aseguran que o rei falaba só e dicía escoitar voces, o que si sería un síntoma da esquizofrenia paranoide que Gudden dicía que padecía. Pero incluso iso podería ser un engano para destronar a un rei mais interesado na ópera que en gobernar.

Tanto o paciente como o médico morreron no lago Starnberg, despois dun paseo aparentemente tranquilo no que nunca saberemos do que falaron. Só podemos rodar filmes, escribr novelas e facer estudos forenses sobre o que acontecía de verdade na mente, perturbada ou non, de Luís.

Manifesto por unha rede neutral

Os cidadáns e as empresas usuarias de Internet adheridas a este texto MANIFESTAMOS:

1. Que Internet é unha Rede Neutral por deseño, dende a súa creación até a súa actual implementación, na que a información flúe de maneira libre, sen discriminación ningunha, en función de orixe, destino, protocolo ou contido.
2. Que as empresas, emprendedores e usuarios de Internet puideron crear servizos e produtos nesa Rede Neutral sen necesidade de autorizacións nin acordos previos, dando lugar a unha barreira de entrada practicamente inexistente que permitiu a explosión creativa, de innovación e de servizos que define o estado da rede actual.
3. Que os usuarios, emprendedores e empresas de Internet puideron definir e ofrecer os seus servizos en condicións de igualdade, levando o concepto da libre competencia até extremos nunca antes coñecidos.
4. Que Internet é o vehículo de libre expresión, libre información e desenrolo social máis importante co que contan os cidadáns e empresas. A súa natureza non debe ser posta en risco baixo ningún concepto.
5. Que para posibilitar esa Rede Neutral as operadoras deben transportar paquetes de datos de maneira neutral, sen erixirse en “aduaneiros” do tráfico e sen favorecer ou prexudicar a uns contidos por riba doutros.
6. Que a xestión do tráfico en situacións puntuais e excepcionais de saturación das redes debe acometerse de xeito transparente, de acordo a criterios homoxéneos de interese público e non discriminatorios nin comerciais.
7. Que a dita restrición excepcional do tráfico por parte das operadoras non pode converterse nunha alternativa sostida á inversión de redes.
8. Que a dita Rede Neutral se ve ameazada por operadoras interesadas en chegar a acordos comerciais polos que se privilexie ou degrade o contido segundo a súa relación comercial coa operadora.
9. Que algúns operadores do mercado queren “redefinir” a Rede Neutral para manexala de acordo cos seus intereses, e esa pretensión debe ser evitada; a definición das regras fundamentais do funcionamento de Internet debe basearse no interese de quen a usan, non de quen as proven.
10. Que a resposta ante esta ameaza para a rede non pode ser a inacción: non facer nada equivale a permitir que intereses privados poidan de facto levar a cabo prácticas que afectan ás liberdades fundamentais dos cidadáns e a capacidade das empresas para competir en igualdade de condicións.
11. Que é preciso e urxente instar ao Goberno a protexer dun xeito claro e inequívoco a Rede Neutral, co fin de protexer o valor de Internet de cara ao desenrolo dunha economía máis produtiva, moderna, eficiente e libre de inxerencias e intromisións indebidas. Para iso é preciso que calquera moción que se aprobe vincule de xeito indisolúbel a definición de Rede Neutral no contido da futura lei que se promova, e non condicione a súa aplicación a cuestións que pouco teñen que ver con esta.

A Rede Neutral é un concepto claro e definido no ámbito académico, onde non suscita debate: os cidadáns e as empresas teñen moito dereito a que o tráfico de datos recibido ou xerado non sexa manipulado, terxiversado, impedido, desviado, priorizado ou retrasado en función do tipo de contido, do protocolo ou aplicación empregado, da orixe ou destino da comunicación nin de calquera outra consideración allea á da súa propia vontade. Ese tráfico tratarase como unha comunicación privada e exclusivamente baixo mandato xudicial poderá ser espiado, trazado, arquivado ou analizado no seu contido, como correspondencia privada que é en realidade.

Europa, e España en particular, atópanse no medio dunha crise económica tan importante que obrigará ao cambio radical do seu modelo produtivo e a un mellor aproveitamento da creatividade dos seus cidadáns. A Rede Neutral é crucial á hora de preservar un ecosistema que favoreza a competencia e innovación para a creación dos innumerábeis produtos e servizos que quedan por inventar e descubrir. A capacidade de traballar en rede, de xeito colaborativo, e en mercados conectados, afectará a todos os sectores e todas as empresas do noso país, o que converte a Internet nun factor clave actual e futuro no noso desenrolo económico e social, determinando en gran medida o nivel de competitividade do país. De aí a nosa profunda preocupación pola preservación da Rede Neutral.

Por todo iso instamos con urxencia ao Goberno español a ser proactivo no contexto europeo e a lexislar de xeito claro e inequívoco neste sentido.

Cando pasas algún tempo nunha cidade, ocorre que as sensacións iniciais vanse modificando pouco a pouco para dar paso á visión persoal e definitiva que terás dela durante toda a vida. No meu caso, iso inclúe que lugares que nun principio non me chaman demasiado a atención rematen por ser os meus favoritos. Pasoume en concreto coa Casa Atmaller. A primeira impresión vese totalmente mediatizada pola espectacular Casa Batlló, que está xusto ao lado, o cal provoca que case que ninguén repare en que o edificio anexo é cando menos curioso. Un segundo vistazo provocoume algo semellante ao que pensei ao visitar o Pazo da Regaleira, en Sintra: “ai meu deus, pero que perturbado deseñou isto!”

Porque tanto unha coma outro son dun estilo neogótico absolutamente arcaizante, que contrasta coa marabillosa modernidade de Gaudí, futurista incluso vista dende hoxe. En que estaba pensando o arquitecto para facer un castelo de conto de fadas alemán no medio dunha Barna xa con tranvías e farolas de gas? O que é peor, un castelo “coma de quen”, cunha idea da Idade Media semellante ás pelis de época do Howyllood clásico, con cabaleiros perfectamente limpos e engominados, coas calzas acabadas de tirar da secadora, e doncelas maquilladas por Loreal.

Despois, lembrei Neuschwanstein e o filme de Visconti, e o meu aborrecemento polo revival neorromántico disipouse un pouco coa idea das óperas de Wagner, o nacionalismo musical e o rei cultureta e gay contruíndo un delirio arquitectónico que valería, iso si, para levantar a economía bávara até o día de hoxe. Comecei a experimentar unha certa simpatía.

A última vez que camiñei o Passeig de Grácia, pasei case sen miralas por diante das casas de Gaudí e fun parar directamente á Casa Atmaller, fascinada pola princesa, o San Xurxo matando ao dragón, as escaleiras polas que podería baixar Olivia de Havilland facendo de Lady Marian. Agora é o meu lugar favorito de Barcelona, de lonxe.

Na década de 1910, Jaques-Henry Latrigue, un neno da burguesía francesa, recibe como agasallo de aniversario a súa primeira cámara fotográfica, un estravagante obxecto de luxo, e dende entón pasa a fotografar incansablemene todo o que o rodea.  Non moi lonxe, en Berna, un escuro empregado de patentes pon patas arriba as leis do tempo e o espazo. En Viena, un neurólogo discípulo de Charcot crea un escándalo ao afirmar que non somos donos da nosa propia mente. Henry Ford fabrica o Ford T, que se vende ao incriblemente asequible  prezo de 825 dólares.

Latrigue non se diferenciaba moito de calquera outro neno  da clase alta do momento, pero resultou unha testemuña excepcional dun momento igualmente excepcional, e utilizou un enxeño técnico incriblemente axeitado: a instantánea. Deixou constancia dun intre no tempo no que o mundo cambiaba para sempre, e fíxoo capturando, ao mesmo tempo,  a inmediatez e o movemento.

As ideas sobre o tempo,  a luz, a distancia e a velocidade tiñan que ser urxentemente revisadas e, de xeito intuitivo, foi o que Latrigue fixo coa súa cámara.  Non é casual que os motivos escollidos sexan os coches, símbolo por excelencia da modernidade, pero tamén os reflexos e as composicións nas que conxela instantes case que inapreciables pola súa fugacidade.

Non só iso. Capturou un mundo feliz, sereno e sempre igual a si mesmo, pero na necesidade de deixar constancia tamén espreita a inminente destrucción que, aínda que Jaques non o sabía, xa pesaba no ambiente. Non moito despois, o neurólogo escapaba a Inglaterra, gravemente enfermo, e o empregado da oficina de patentes, convertido xa no mais famoso científico da historia, exiliábase tamén. Pero esa calma que precede á tormenta foi, por un intre, o tempo fantástico dos átomos e os segundos.

A historia empeza (ou remata) cun matemático cargando unha xeringa con cianuro. Está traballando sobre os patróns matemáticos da bioloxía, como o número de Fibonacci, así que pensa que unha mazá non está mal. A mazá, ademais, simboliza o pecado e o prohibido, que ao fin e ao cabo foi o que o levou até aquí. Como na fábula cristiá, non importa o coñecemento senón a obediencia.
Así que Alan, o matemático, aínda novo e avanzando a pasos axigantados na ciencia incipiente da computación, decide facer como Sócrates e acabar con todo antes de que acaben con él. Ninguén se lembra da máquina Enigma, das noites de traballo de Bletchley Park, dos estudos sobre a intelixencia artificial. O único que importa agora é o falso siloxismo:
Alan cre que as máquinas pensan
Alan déitase con homes
Ergo, as máquinas non pensan.
P.D: inspirado polo Podcast Irreductible nº34
Reedito para incluír a versión cyberpunk, cinematográfica e posmoderna do test de Turing: o test Voight-Kampf.

Hoxe estiven vendo un documental sobre Martin Heiddeger, un tipo que nunca me interesou moito como filósofo (sempre o considerei membro do que eu chamo “filosofía de sobremesa”, a saber, aquela que se fai co bandullo cheo, a poder ser tomando un coñac, e que non pretende ter mais utilidade que a de solazarnos na nosa propia intelixencia) mais que pola súa relación con Sartre. O documental non se centraba na súa obra filosófica, senón na súa relación co nazismo, e formulaba a eterna pregunta: pode a obra desconectarse da persoa que a escribe? É dicir, pode Heidegger ser considerado un xenio a pesares de ser nazi?
A resposta á que chegaron algúns, incluídos Jaspers e Arendt, foi que si. Hannah Arendt, en concreto, reivindicou a figura do seu antigo mestre e amante en Estados Unidos, aínda a pesar de ser xudea, e de ter que abandonar Alemaña no 33 sen recibir nin o mais mínimo apoio deste. Jaspers, polo seu lado, foi consultado sobre o castigo que debería pesar sobre Heidegger trala guerra polo seu decidido apoio ao réxime, e propuxo un modestísimo período de 5 anos afastado da docencia. A explicación que deron ambos foi que Heidegger era un grande filósofo, pero era un tolo no tocante ao nazismo.
Por outra banda, o seu fillo negaba o antisemitismo de Heidegger apoiándose en que tiña amigos xudeos. Amigos xudeos, por certo, aos que non dubidou en traizoar, como a Arendt, ou expulsar da Universidade, como a Husserl, co agravante de que foi este, o seu antigo mestre, quen o introduciu no ensino e falou ao seu favor para conseguirlle a plaza de profesor. Con amigos así quen quere inimigos, non si, Martin?
A miña resposta á tal pregunta é plenamente galega: depende. Podo aceptar que alguén sexa un xenio noutro eido, como a música ou a literatura, aínda que teña que mirar para outro lado no plano político. Halffter é un compositor brillante a pesar da súa covardía ao converterse no músico do réxime franquista, aproveitando a coxuntura que supuxo o exilio masivo de intelectuais. Tamara de Lempicka fascíname aínda que fora unha aristócrata trepas e conservadora.
Pero pódense desvencellar dous aspectos do pensamento dalguén que se adica, precisamente, ao pensamento? Sobre todo cando a teoría filosófica, esencialista, conservadora e reaccionaria, casa tan ben co pensamento político? Se alguén alega que Sartre, por exemplo, tamén tivo as súas miserias, direi que non é o mesmo. Pódense denunciar incongruencias nun marxista que se comportou en ocasións coma un déspota, pero no caso de Heidegger non hai tal incongruencia: era un nazi que pensaba e se comportaba como tal. Apoiou públicamente a Hitler, denunciou a compañeiros e intelectuais, abandonou á súa sorte á súa muller trala guerra mentras el se refuxiaba no campo e nunca tratou de retractarse publicamente das súas ideas. Tratar de ver as súas simpatías de ultradereita como unha excentricidade, e non como parte integrante do seu pensamento, é dunha benevolencia candorosa. Tamén non deixa de ser un signo de como moita xente, incluso xente intelixente, considera que unha cousa é a política e outra a vida. Eu sempre digo, con Simone, que o persoal é político.

O outro día tiven a oportunidade de escoitar unha conferencia sobre psiquiatría evolutiva que me fixo ter como unha especie de pequeno terremoto neuronal. Namentres un dos poñentes quedaba bloqueado en Londres polas cinzas dun volcán, unha amiga perdía un vo a Praga pola mesma razón e unha decena de manifestantes berraban “psiquiatría, asasinos”  (?), con todo este panorama apocalíptico, eu reflexionaba sobre a evolución, a linguaxe e a tolemia.
A tese básica era que, sendo a psicose un padecemento basicamente humano, ten que estar relacionado cunha capacidade especificamente humana, en concreto a linguaxe simbólica. Aínda que todos os animais teñen formas de comunicación, e aceptando que todo é un continuum e que probablemente os grandes simios e os elefantes tamén posúan certa clase de linguaxe simbólica, no ser humano isto é unha habilidade básica, hipertrofiada e esencial para conformarnos como a especie que somos.
Eu sempre pensara na evolución humana mais ou menos na seguinte secuencia: deforestación, bipedestacion, mans libres, manipulación de obxectos, linguaxe e autoconciencia. Por esa orde. Pero o que se propuxo o outro día era unha inversión case total deses termos, así: deforestación, gregarismo, aumento da complexidade das relación, necesidades comunicativas novas, linguaxe, capacidade simbólica, manipulación de obxectos. Ou noutras palabras, que o verdadeiro motor da evolución humana non foi a posibilidade de fabricar ferramentas, senón que ésta xurdiu da posibilidade do pensamento abstracto (fago A, que non me é inmediatamente útil, para conseguir B) dada á súa vez pola linguaxe complexa.
E onde encaixa a psicose en todo isto? Pois porque un cerebro grande, hipertrofiado e hipercomplexo tamén ten mais posibilidade de erro. Seria a psicose unha sorte de exceso de simbolismo? Un ver símbolos onde non os hai? Unha hiperinterpretación? Ou pola contra, unha incapacidade de desentrañar a complexidade das relacións, da linguaxe, de xeito que todo se volve escuro e ameazante?

[kml_flashembed movie="http://www.youtube.com/v/CAKdck1OOM0" width="425" height="350" wmode="transparent" /]

P.D: non me puiden resistir a poñer o vídeo…

[kml_flashembed movie="http://www.youtube.com/v/kkGeOWYOFoA" width="425" height="350" wmode="transparent" /]

Hai pouco vinme envolta nunha discusión sobre a natureza dos sentimentos, e sobre o aparentemente contraditorio concepto de sentimentos intelectuais. Digo que me vin envolta porque comecei facendo un comentario sobre o que quería dicir o bo e vello  Jaspers con esta construción e descubrín que case ninguén cmpartía o que a me parecía obvio. A postura maioritaria era que os sentimentos eran fundamentalmente interpersoais, e polo tanto o de “sentimentos intelectuais” era algo en si mesmo antagónico e paradóxico, porque os sentimentos son irracionais e non teñen que ver co intelecto.

Sentinme completamente autista, esquizoide, becho raro, e repliquei timidamente: “pero moitas veces o que sentimos non é cara a unha persoa…” Debino dicir moi baixiño porque non obtiven resposta, pero despois quedei pensando que, que demo, moitos dos sentimentos mais intensos que eu experimentei na miña vida non tiñan que ver con outro ser humano, nin sequera con outro ser vivo, sen desmerecer a todos os seres vivos polos que sinto intensos afectos, positivos e negativos.
Pero non se me ocorre xeito mellor que o de sentimentos intelectuais (e por iso Jaspers é un prócer) para definir esa emoción do coñecemento, da aprendizaxe e da avidez polos descubrimentos novos. O fogonazo de entender de súpeto algo que até ese momento permanecía escuro, ou a curiosidade insaciable por un tema novo que nos apaixona son os equivalentes intelectuais, para min, do flechazo e do sentimento amoroso. E poden ser igual de intensos, poden provocar a mesma ledicia e a mesma frustración, aínda que se nos repita continuamente que o amor é un sentimento único e inigualable.
Dicía Castilla del Pino, e custoulle moitas críticas, que a morte dos seus fillos fora dolorosísima, pero non truncara o seu proxecto vital. Non acadar a cadeira universitaria si. Pódese entender isto como o fixo moita xente, como unha proba de frialdade e falta de amor e humanidade, ou mais ben como unha proba de sinceridade. O coñecemento, ou neste caso o recoñecemento dese coñecemento, poden ser a paixón de toda unha vida, e esa paixón pode ser igual ou mais intensa que unha paixón amorosa.

« Páxina anteriorPáxina seguinte »