Literatura


Xa vos tardaba, non si? A min tardábame, polo menos, levo meses conténdome para non escribir antes de tempo desta Alicia que promete tanto. Da versión tan Disney e dulcificada ao pesadelo psicotrópico burtoniano.

Pero en realidade, vou agardar a vela para emitir un xuízo con criterio. Hoxe só quería mencionar os comentarios que desatou a estrea, e que me pareceron sorprendentes. A insigne psicóloga Alejandra Vallejo-Nágera (para quen non teña o gusto, representante da mais rancia tradición psi tardofranquista, que ao igual que os intelectuais de dereitas, algún hai, aínda que ninguén os toma en serio) opina, por exemplo, que a obra de Carroll non é para nenos. Non o filme, que non vin, e que igual non é para nenos (ese escote da Alice, mmmmm…) senón o libro orixinal. Escrito no século dezanove para nenas victorianas do século dezanove da puritanísima Inglaterra victoriana do século dezanove. Por un crego. En que demo estamos pensando???????.

Para min, isto indica dúas cousas. A primeira e máis xeral, que estamos nun momento no que, dende as posicións mais reaccionarias, determinadas persoas síntense libres de dicir chorradas sen fin que hai só uns anos pensarían do mesmo xeito, pero non se atreverían a dicir, o cal non deixa de ser preocupante. A segunda e máis concreta, que estamos concedéndolle aos nenos menos capacidades que na Inglaterra de Carroll, cando se pensaba que eran pequenos proxectos de persoa, sen personalidade de seu. Carroll non poñía en dúbida a competencia das Liddle para entender os xogos lóxicos do país das marabillas, pero semellan ser demasiado complexos para os nosos pequenos xenios da informática e tolos dos videoxogos?.

Non podo evitar pensar que, mais que unha regresión real da intelixencia media dos críos de nove anos a nivel mundial, trátase do medo de certos adultos aos coñecementos e á intelixencia coa que se enfrontan diariamente en forma de monstros en zapatillas que consiguen programar o vídeo sen ter que ler as instrccións antes. O mecanismo freudiano de negación funciona a todo flispín tratando de convencerse de que os nenos asustaríanse moitísimo ante o sinistro sorriso do gato de Chesire ou a teima da Raíña Vermella (a outra, a mala) con cortar cabezas. Por sorte, os nenos que saben ler xa son capaces de entender que alguén que morre na tele non morre de verdade, para canto mais nun libro, ou que os gatos non falan nin moito menos sorrín (“con todos eses dentes!” como di un tanto inqueda a propia Alicia). Así que igual conviña deixar de tratalos como se fosen retrasados, porque cando medren vanse lembrar.

Estiven estes días repensando en Hermann Hesse, O Lobo Estepario e todas esas cousas que unha le cando ten quince anos, querería vivir nunha Castalia un pouco diferente, adicarse en exclusiva ás matemáticas e á contemplación, e a idea de ser medio animal resulta tan atraínte. Depois, decateime de que as matemáticas non eran o meu, alomenos non ao nivel que me gustaría, e que por outra banda necesitaba acción, quen o ía dicir, e comezaba a parecerme un luxo indecente a vida contemplativa. Supoño que no fondo non son tan esquizoide como me parecía hai uns anos, e si me gusta o contato cos meus semellantes. Non son nada lobo estapario, e se teño parte de animal gustaríame pensar que é algo así. Menos épico, pero moito mais práctico para ter na casa.


E aínda así, a idea do tótem, do dobre-animal, asáltame dende varios frentes de cando en cando, como se fose un deses conceptos que polinizan a nosa cultura e aparecen onde menos o agardas, tanto en Hesse como en A Búsola Dourada. De entrada, unha pensaría que o tótem representa a parte salvaxe ou “natural” de cada un, o subconsciente freudiano. Aquilo co que non nos atrevemos a enfrentarnos. Pero nunha segunda lectura, o tótem é en realidade o noso eu, o núcleo de personalidade que aglutina as características mais auténticas de cada un. Na novela de Pullman, o daemon ten o xénero contrario ao do seu dono, como unha especie de anima/animus jungiano, e nese sentido si sería o noso outro eu, porque ademais dialoga coa parte humana e dalle consellos: o daemon da decidida Lyra é un becho moito mais asisado e prudente ca ela. Pero entón por que semella haber unha relación de identificación (de imaxe-no-espello) e non de complementariedade en tódalas ideas do tótem? En Hesse, aínda que o protagonista expresa certo temor cara o seu eu-lobo, non cabe dúbuda que o recoñece como propio. A Lord Asriel correspóndelle como daemon unha maxestuosa femia de leopardo branco (que por algunha razón incomprensible ten o terrible e moi pouco cool nome de Stelmaria), é unha imaxe reflexada das súas principais características.

Na obra de Jung (ao que teño que ir adicando un post axiña) existe a figura da anima, un outro-eu de xénero contrario ao noso, que funciona como un negativo, mais que como un reflexo. Sería a nosa parte escura, aquilo ao que non queremos enfrentarnos, o que temos que negar para afirmar o noso eu (por iso é de sexo contrario na ideoloxía ultramachista de Jung), pero que ao mesmo tempo forma parte de nós e nos complementa.

Cal é realmente o medo a ese “lado escuro” (Luke, eu son o teu pai)? Precisamos unha imaxe na que vernos reflectid@s para afirmarnos, ou tememos precisamente aquela parte de nós mesm@s que faría tambalearse a nosa idea sobre como somos?

Vale. Decidín deixar de revolcarme na miña propia miseria electoral e facer algo activo dunha vez. Pero claro, a carga de pesimismo non se vai así como así. Polo tanto, a pesar do título, este non vai ser un post sobre ciencia. Rematei hai pouco a novela de Houllebecq e, como estaba de baixón, quedoume unha sensación de tristura no canto do cabreo homicida que me despertaría noutras circunstancias.
Aínda que pareza contraditorio, Houllebecq gústame e irrítame a partes iguais. Gústame polos retratos de personaxes estremos e desadaptados e infelices e pateticamente autobiográficos. Irrítame porque trata de facer un retrato “cru e desencantado” (típica frase de contracapa) da sociedade actual, e nótase que non lle sae. Non lle sae porque a súa experiencia individual fai que caia nunha serie de tópicos e xeralizacións que só deben de ser certos na súa propia vida, pero que ao aplicalos á sociedade en xeral devolven unha visión deformada e caricaturesca, non sinxelamente crítica.

Para este señor (ente onvre, que dirían os grandes) por exemplo, o sexo é unha fonte constante de frustración, dor e conflitos. Se non te comes nada, a ferida narcisista é insoportable e amárgache a vida, e se ligas decentemente, sempre vas querer á que se che resiste. E digo ben ao poñelo en feminino, porque outra das premisas das que parte esta novela é a ausencia de desexo das mulleres, que empregan o sexo, ou ben como satisfación narcisista (de novo) ou ben como chantaxe para conseguir outro tipo de cousas, materiais ou emocionais.

Ben. Houllebecq ten un problema co sexo e outro coa autoimaxe (eu tamén teño un problema coa súa autoimaxe, por certo, mirade a foto!!). Perfecto. Emprega o sufrimento como catalizador da súa arte. Pero por que supón que todos o temos? Algúns temos feridas narcisistas que acadamos a lambernos e que non se infecten, aínda asumindo que todos levamos algunha que outra cicatriz. Pero non nos pasamos vinte anos amargados por aquel posible rollo que se nos escapou! Algunhas, por outra banda, non nos adicamos a facer movidas en plan Lisístrata coa nosa sexualidade anana e mesquiña. Incluso, hainas que teñen relacións satisfactorias! E até amigos. Ou igual é unha lenda urbana.

Conclusión. Moito mellor lle iría a Houllebecq se empregara os seus abundantes traumas persoais para crear personaxes marxinais e esquizoides que nos encantan, e non para sacar regras de tres nas que tododiós tivo tan mala pata na vida coma el. Porque o del é mala pata.

Con tanto trebón, que por certo fun a única que non se enterou mais que de oídas, isto xa parece Kansas, por obra e graza do cambio climático que ameaza con converternos nunha rexión subtropical, cos seus tornados, as súas secas e as súas choivas torrenciais. E inevitablemente veume á mente o Mago de Oz (o libro, non a peli, que me provoca diabetes inuslinorresistente) que de nena parecíame unha mala copia das miñas adoradas Alicias. Primeiro, porque non conseguía o efecto onírico tan ben como os libros de Carroll. Todo demasiado enfiadiño e coherente para ser un delirio post- traumatismo craneoencefálico. Segundo, porque desprende unha moralina insoportable e falsa (como que na casa como en nigures? Se vivía no medio do deserto! En todo caso, en calquera sitio mellor que na casa) domestica-adolescentes con necesidade de independencia.

Terceiro, porque a distinción entre bos e malos no Mago resultaba demasiado maniquea e plana incluso para a miña mente infantil, que se rebelaba ante esas meigas malisísimas e esas fadas intoxicantemente pastelosas. E ante a insoportable de Dorothy (Dorotea na miña edición) que non tiña nin de lonxe a graza e o desenfado de Alicia, que polo menos facía trasnadas, escapábase das leccións e envolvía aos pobres gatos con novelos de la.

Aínda así, o libro salvábase ás veces grazas a momentos épico-lisérxicos como o dos monos alados ou o campo de mapoulas no que Dorotea descobre o perigoso pero non por iso menos fascinante mundo das drogas brandas, e ten alucinacións con ratos parlantes. Tamén me gustaban os zapatos (que no libro son plateados), aínda que non parecían do mais cómodo para unha viaxe longa. Por que non unhas Converse plateadas?

Pero o mellor con moito é a parte que censuraron na peli de Fleming (falo de memoria, non teño a paciencia de volver vela para escribir o post) que é a chegada de Dorotea (para min vai ser sempre Dorotea) ao pazo de Rubí da meiga do Sur, Glinda. Non sei en que demo estaría pensando Baum, pero o pazo desta outra Raíña Vermella, quitando o feito de ser de rubí, é unha especie de mansión Play Boy, cunha garda e un servizo composto exclusivamente de rapaciñas novas e apetecibles con uniformes vermellos e curtísimos (xuro que busquei a ilustración do meu libro, pero non aparece) e Glinda sentada nun trono no medio delas, en plan Hugh Hefner pero en guapa. E eu aquí, co meu té e o meu xadrez. Está claro que as hai que se montan o rollo mellor ca min.

P.D: a foto, por suposto, é de Annie

Hot town summer in the city /Back of my neck getting dirt and gritty /Been down, isn’t it a pity /Doesn’t seem to be a shadow in the city /All around people looking half dead /Walking on the sidewalk hotter than a match head

Cool town, evening in the city /Dressed so fine and looking so pritty /Cool cat lookin for a kitty /Gonna lookin every corner of the city/Till I’m weezin like a bus stop /Running up the stairs gonna meet ya on the roof top

Son unha urbanita, recoñézoo. Tolero a cousa bucólico-campestre un par de días, pero boto en falta o ruido dos coches para durmir. Un verán no asfalto derreténdose non me parece mal plan. Por desgraza non é o asfalto de Brooklyn, só a novela de Paul Auster, na tradución espléndida de Eva Almazán.

Non sei se é mérito de Eva ou de Paul (fifty-fifty, supoño) o caso é que me estou sentindo absolutamente brooklynesa, no grao en que unha cidade sempre é unha cidade, e se te sintes cómoda nelas, tanto ten cal sexa.

Ademáis, esta novela teno todo: humor fino e cínico, referencias culturetas pero sen pasarse, certo ton lumpen-glamouroso e todos eses escenarios que aos urbanitas de pro, de pura cepa, nos parecen un adianto do paraíso: bares, restaurantes, librerías, museos, mais bares, fume de tabaco, wishky de malta, mais libros, libros, libros, cinema clásico, taxis, hoteis, bloques de pisos. Seguramente para moitos isto é mais ben un inferno ou cando menos o purgatorio do veraneante, pero iso é porque non levades o asfalto ardente correndo polo voso torrente sanguíneo.
Non é só que a min concretamente me mole o rollo e toque tódalas teclas mentais posibles das miñas filias, senón que, obxectivamente, Auster conseguiu unha novela que fai que vivas un lugar no que nunca estiveches, e que o vivas cunha sensación de familiaridade. E iso sen perder unha distacia crítica e deliciosa do american way of life, a pesar do xenuinamente estadounidense que resulta toda a novela. Manter ese dificil equilibrio entre crítica feroz e sentimento de pertenza, ambiente de barriada e intelectualidade universitaria, sen que nada chirríe e contando unha boa historia (permitíndose incluso facer comentarios que adiantan a trama!) fai que me esqueza definitivamente de The Inner Life of Martin Frost e volva lembrar Smoke e Blue in the face.


Onte, por segunda vez, tiven o que creo que foi a síndrome de Stendhal. A primeira vez foi hai uns anos, aquí. Aínda que poda parecer moi romántico, non é nada agradable. Nunca deixará de asombrarme o preto que están o placer estético e a crise de ansiedade.
P.D: por certo que este lugar, en árabe, chamábase “a Vermella”.

Cando tiña catorce ou quince anos tiven unha tempada de auténtica chifladura wildeana (que dará para un próximo post) e por extensión e simultaneamente beardsleyana. A asociación entre Beardsley e Wilde é algo xa establecido na mente de tod@s, e a verdade é que non sei até que punto tiveron relación ou foron algo mais ca coñecidos na realidade.Sospeito que non era para nada o tipo de Oscar, que coma min, estaba obsesionado coa beleza. Non sei que ocorreu nas miñas sinapses neuronais ultimamente para que Aubrey, Salomé e este cadro volveran en tromba á miña mente.
Aubrey é como o reverso escuro de Mucha, non só pola cor e pola temática, senón e sobre todo porque alí onde Mucha é apacible e brillante, Beardsley transmite unha anguria dificil de describir. Como xa dixen algunha vez, o fermoso tamén pode ser desacougante.
Pregúntome que estado mental require pintar así. A proximidade da morte, a enfermidade e a dor da tuberculose, que non provoca case signos externos, semella un bo achegamento. Para min Beardsley sempre foi unha sensación moi concreta: sabedes como ulen as rosas cando tan abertas que están a piques de apodrecer?


O Gato Violeta, unha superfriki que acualiza menos do que me gustaría, achégame outra interpretación sanguenta de Alicia, e outra da vosa vermella servidora, que me agrada particularmente. Aínda que nunca me queda claro se son eu ou a Raíña de Corazóns…


Son de Natascha Roeoesli, que ten un artblog que merece a pena visitar. Esta Raíña gústame, aínda que me temo que tampouco se parece moito a min. Alicia, dende logo, non se parece en absoluto.

Deume estes días por pensar no de viaxar no tempo que dicía Occam, ou na pregunta do meme de FraVernero: quen che gustaría ser?. De pequena era un auténtico monstro devorador de mitoloxía, de Homero e de novela decimonónica (algún día colgarei unha foto miña de nena para que vexades o repelente que era, toda ollos e rizos sinistramente loiros, menos mal que co tempo, cronolóxico e atmosférico, volvinme dun mais razonable castaño claro) e chegoume a dar unha estrañísima sensación de nostalxia non poder estar alí nunca. O pasado é como un país exótico, coa diferenza de que sabes que nunca o vas poder visitar.

Cando tiña dez anos, daría calquera cousa por poder pasar un día na Grecia homérica, no Exipto do Imperio Medio, na Alexandría de Tolomeo. Ver a estatua de Atenea pintada de cores e as pirámides como monumentos futuristas ao estilo do monolito de 2001, encaladas dun branco cegador.
Ademáis, as películas históricas sempre me deixan unha sensación clarísima de irrealidade. Sempre penso: “a xente non se comportaba así” ou “a cidade non tiña ese aspecto”.

A única vez que me sobrecolleu unha experiencia digamos “histórica” fi cando visitei o Foro. O Foro, concretamente, e non ningún outro sitio de Roma, causou en min a impresión de estar alí de verdade, nese mesmo lugar pero no século II, con todo intacto, pintado e novo, as Vestais nos seus sitiais, as piscinas cheas, os toldos de liño branco. Vino, literalmente. Non me pasou co Coliseo, nin co Panteón, que me gustaron e me emocionaron, pero que non fun capaz de visualizar a imaxe de como deberon ser.

Porque para imaxinar Roma, non basta con imaxinar como veríamos nós Roma. Hai que imaxinarse a unha mesma nese contexto. Hai que imaxinar, non que impresión me causaría a min, a Raíña Vermella, blogueira, galega e tal, poder ver a Roma Imperial por un furado espazo-temporal, senón que impresión me causaría se eu fora unha rapaza bárbara, dun recuncho da Artabria do século II, recén colonizada do trinque, ver a capital do mundo. Coido que no mundo actual non hai nada que sexa comparable con iso, pr moi lonxe que vaiamos. Debía de ser como viaxar a outro planeta.

Por iso leo a Graves, e por iso me gustan pintores como Godward, porque é case como o do furado espazo-temporal, pero ademais reflicten a luz, o momento, a sensación.





1. Mootan

2. Julie Dillon

3. Xaponés Descoñecido

4. Fernando Falcone

5. David Lanham

6. Barnaby Ward

Páxina seguinte »