Cinema


Estes días ando a facer un deses pasatempos que circulan polas redes sociais, que non valen maiormente para nada salvo para quedar en evidencia diante dos amigos que, por outra banda, xa coñecen todas as evidencias posibles. Este trátase de escoller un filme durante trinta días, respondendo a unhs serie de categorías fixas, tipo “un filme que volverías ver” ou “un filme que odias”. O caso é que varias das categorías esixían escoller películas románticas ou “sobre o amor”, así en xeral, e decateime con relativa sorpresa que me producían unha mestura de perplexidade, fastío e certo cabreo. Resulta que detesto as pelis de amor.

Detéstoas mais do que eu mesma sospeitaba, pero cando me vin obrigada a pensar nunha película de amor que me gustara, ou que significara nalgún momento algo para min, resultou que non había ningunha: nunca me sentín nin remotamente identificada, nunca desexei ser a protagonista feminina, nunca me provocaron maior sensación que tedio e repetición eterna do mesmo argumento. E dado que o patriarcado decidiu sen consultarme que, como levo dous cromosomas X, ese tipo de filmes DEBEN interesarme, atópome en situacións nas que teño que xustificar por que non me gustan, ver caras de sorpresa porque propoño ver CALQUERA OUTRA COUSA no cine, ou contestar test nos que varias das preguntas versan sobre o propio. Ben, nisto último metinme soíña, dacordo.

1. Sempre van do mesmo: o amor é a xustificación da vida humana e ese amor ten unhas características moi determinadas, que polo que parece son comúns a todo o xénero humano salvo a servidora.

2. Teño serias dificultades para entendelas. En serio. Nunca entendo por que as personaxes actúan como o fan, e semella ser obvio para todo o resto do mundo (“por amor!”) (???)

3. Nunca me sentín como semellan sentirse as personaxes desas películas. E agardo non sentirme así nunca. Por suposto hai persoas ás que quero, ás que quero moito e que me fan moi feliz, pero daí a perder todo atisbo de vergoña e sentido común, pois non. Se algún día me decido a probar algunha sustancia psicotrópica, xa vos contarei como foi a experiencia, ata daquela estou ben así, grazas.

4. Parece que as mozas teñen que ter unha serie de obxectivos vitais X e os rapaces outros Y completamente diferentes e sobre iso pivota a tan ochentera e socorrida “guerra de sexos” que nutre boa parte do xénero. Pero resulta que os meus intereses e obxectivos non teñen nada que ver con X nin con Y, e síntome como un can verde todo o tempo.

5. Non me interesan demasiado as vidas de persoas que non coñezo. E menos aínda se o mais interesante delas é que son como as de todo o mundo. Pois vaia.

6. Estou convencida de que non se pode facer unha peli de amor orixinal. Nin sequera experimentos culturetas e aclamados pola crítica, tipo “Before Sunrise” se libran de caer de novo nos mesmos tópicos sobre como se supón que somos os homes e as mulleres.

7. Cando nunha peli que vai doutra cousa os guionistas se sinten obrigados a introducir unha historia de amor convencional, cabréome. Que pasa, que non somos capaces de interesarnos por un argumento doutro tipo se non vai convenientemente aliñado de hormonas?

8. Semella que o único obxectivo das personaxes femininas é o de facer posibles as tramas “románticas”. Menos mal que está a tenente Ripley para redimirnos.

9. As cousas románticas non me parecen románticas. Parécenme, no mellor dos casos, cursis, e no peor, unha afrenta que só se saldaría con sangue.

10. Como xa dixen mais veces neste blog, Meg Ryan é o Maligno.

Nunca fixéchedes unha desas cousas que sabedes de sobra que non vai traer nada bo, pero que non podedes evitar facer? E non me refiro a unha desas cousas que se din ou se fan de marcha unha noite e das que despois te arrepintes unha semana. Refírome a facer algo a sabendas, con perfecta lucidez e coñecemento das consecuencias. Eu fíxeno. Fun ver The Spirit. Por que? Supoño que porque me gustou moito Sin City, porque saía Scarlett e porque tiña estética de cómic de serie negra, e aló fun, de cabeza e nunha sala cara, ademáis. Iso a pesar de que o meu Oráculo particular xa se pronunciara, e de xeito particularmente claro: nin de coña.
Pois era peor. Eu lera de todo: que era nazi, que tiña diálogos estúpidos, que parecía que Frank Miller estaba borracho… Todo era verdade (ben , o de nazi só un pouco) pero iso non era o mais impactante dunha peli moi coidada esteticamente e unha absoluta bazofia en canto ao guión. O mais grave con diferenza é o incrible, avermellante, descarada e absolutamente machista que é esta peli!!! (a idea é que leades esta frase como un ouveo in crescendo de indiganción). Dende a frase mítica: “hay quien dice que antes de morir ha visto su vida pasar ante sus ojos. Yo sólo veo… mujeres” até a caracterización? das personaxes femininas, todas e cada unha das cales caen inmediatamente rendidas aos pés do heroe e non amosan o menor atisbo de intelixencia (salvo se cadra o personaxe de Scarlett, que igual podería dar un spin off bastante mellor que o filme-matriz) senón unicamente unha serie de tópicos sen fisuras: as tías o que queremos é un home, por moita carreira que teñamos, gústannos as cousas brillantes como se foramos pegas, movémonos por impulsos a nivel reptiliano, e somos totalmente incapaces de gardar a menos discreción sobre asuntos importantes, polo que confiar nunha de nos (pérfidas!) pon en perigo a identidade do heroe da garavata.

Pode haber algo mais arrepiante? Para min, si. Que nada disto apareza nin sequera mencionado en ningunha das críticas da peli, nas que a ninguén se lle escapan detalles como que sae unha esvástica ou que se lle ve o cu a Eva Mendes. Nin unha soa palabra sobre algo que non é unha interpretación miña nin un detalle no que hai que reparar adrede, senón que é unha ideoloxía patente en todo o filme, de xeito obvio e sen sutilezas. E digo ideoloxía con toda a intención. Isto, o que me leva a pensar, é que algo así non chama a atención. Se no canto de mulleres son negros (por poñer) os que saen retratados con tódolos tópicos sobre eles, todo o mundo sae indignado do cine, e pídeselle ao señor Miller que se retracte publicamente. Pero con isto non, porque se asume moi ben socialmente que non é ofensivo representar ás mulleres como se foran retrasadas, que é cinema e que non se está a falar, por favor, de todas as mulleres. Que es unha paranoica e que como te pos por nada. Muller.

P.D: pero nos meus peores pesadelos sairá xa para sempre esa singularidade cósmica que é Paz Vega (singular polo inexplicable que me resulta que siga facendo cine sendo tan incriblemente mala actriz) na personaxe dunha turcoespañola bailarina exótica con acento francés. Inenarrable.

Nalgún sitio lin que Da vida das marionetas era un deses filmes dos que Bergman non se sentía orgulloso. Claro que, despois de ler Imaxes unha ten a sensación de que non se sentía orgulloso de case nada. Neste caso, entendo por que. A peli ten algunhas cousas que serían mellorables na miña humilde opinión. Sobra o speech psicoanalítico final, por exemplo, xa nos decatamos do que pasaba, e a suposta homosexualidade do protagonista non aparece por ningures en toda a metraxe salvo cando o deduce habilmente o psiquiatra, cun divertido aire co propio Freud.

Pero claro, Bergman é Bergman, e incluso un Bergman borracho seguiría sendo Bergman. É dicir, que aínda que un chisco pretenciosa, Da vida das marionetas gustoume. Sobre todo, porque el trata temas que ninguén trata. Fala das relacións entre as persoas como ninguén se atreve a falar.

Cando un filme, ou incluso na vida real, fala de relacións sentimentais (e con isto non me refiro só a relacións amorosas) damos por feito que se rexen por unhas determinadas normas que son como a gravidade ou a deriva continental: inevitables. Bergman sabe poñer de relevo que o que tomamos como natural e intrínseco ás persoas non son mais que unha serie de normas sociais, que en moitos casos nos obrigamos a nós mesmos a seguir. Non escollemos a nosa propia vida, senón que actuamos como marionetas. E o peor é que non hai ninguén movendo os fíos.

Esta película vai diso: de como un pode recluirse a si mesmo no papel que cre que debe xogar na vida, e non pode botarlle a ninguén a culpa de que sexa así. De como nos relacionamos cos demais cunha serie de esquemas previos, axústense ou non á realidade. De como as decisións mais importantes da nosa vida poden tomarse por convención, por inercia, sen reflexionar realmente sobre elas.

Xa que o Pastor fala da violencia e das súas diferentes concepcións culturais, vou falar de Funny Games, que vin hai pouco (a versión americana, síntoo, pero prometo ver a orixinal) e que trata tamén o tema da violencia. Ou non. Ou si.

O argumento é simple. Dous mozos torturan até a morte a un matrimonio e ao seu fillo, aparentemente só por divertirse. Os rapaces non teñen móbil, nin historia persoal, nin rasgos distintivos. Só podemos intuir que son de clase alta por leves detalles, e un deles semella liderar o xogo.

O interesante é que cando rematas de vela tes a sensación de que acabas de ver unha obra hiperviolenta, gratuitamente violenta, indignantemente violenta. Nin mensaxe, nin razonamento nin nada que tranquilice. Pero en realidade, e a pesar de ser de feito hiperviolenta, todo o que ocorre pasa fóra de plano. Só escoitamos. Non vemos nin un só golpe, nin un só disparo. Só algunha que outra humillación menor, que os rapaces levan a cabo con exquisita cortesía. Unha soa escea é explícita, non revelarei cal, e o que pasa a continuación é tan desconcertante que antagoniza en certa medida o efecto.

O poder evocador da agresividade é brutal. Ningunha outra cousa pode representarse tan dolorosamente clara na nosa mente aínda sen vela. Nada pode turbarnos tanto, destilar unha incómoda sensualidade, facernos rir ás gargalladas, ser visualmente tan fermosa. Por iso é material privilexiado para a arte, porque pode transmitir mil emocións diferentes con pequenos matices. Non é unha cuestión moral. Forma parte de nós gústenos ou non.

Esta semana merquei unha revista de cine que traía un especial DVD, e xa que son unha consumidora habitual de pelis, boteille unha ollada con especial atención. Ademáis de varias cousas que me apetecían, como un megapack de Blade Runner con tódalas montaxes habidas e por haber, remasterizado, reeditado e remozado, atopei un par de artigos, digamos, teóricos, sobre o tema. O tema do DVD, que a min parecíame que non tiña moita miga (non creo que haxa nostálxicos do VHS). Pois semella que si, porque un fulano conseguiu encher unha doble páxina coas súas sesudas reflexións.

Se entendín ben, o tipiño viña a dicir que o DVD significa a morte, ou polo menos a deturpación, do cinema moito mais do que o foi o VHS (!!!!) Porque o VHS é malo e perecedeiro, e ti es consciente de que o que estás vendo non é cinema, senón unha mala imitación, pero o DVD vende a ilusión da copia fidedigna.

La propia condición del DVD como repetidor insaciable de imágenes distintas en su aparente uniformidad son uno de los instrumentos preferidos de control del nuevo poder virtual, una idea de vigilancia que Foucault nunca llegó a imaginar.” (Hai xente que ten que citar a Foucault alomenos unha vez en cada texto, non o notáchedes?).

A tese, en definitiva, é que o DVD é perverso porque non é o orixinal, e polo tanto non é cinema, pero a industria fainos pensar que si, cando en realidade a esencia do cinema é o pase único. Tamén fai referencia, no mesmo artigo, ás reproducións artísticas como algo industrial, feito en serie, ao modo de Zara ou Ikea.

Non sei, eu pensei que a esencia do cinema, se é que tal cousa existe, é precisamente que o seu soporte permite a reproductibilidade, tanto temporal como física, pasar a cinta moitas veces ou facer moitas copias da mesma cinta. Cal das cintas, se falamos de película no sentido estricto, é “a orixinal”? Ningunha das que ningún de nós vimos nunca na nosa vida ao ir ao cinema, e non por iso consideramos que sexa “falso”. Ten iso sentido unha vez que a “película” non existe e a copia é dixital? Se a cinta orixinal está deteriorada, segue a ser orixinal?

Ponme un pouco dos nervios este tipo de reflexións pseudointelectuais de xente á que lle mandan encher dúas páxinas falando dalgo tan pouco atractivo como o DVD. En primerio lugar, porque no fondo, aínda que citen a Foucault e falen da perversa política capitalista na que nos vemos inmersos, destilan un inconfundible tufo elitista e clasista. Porque o que ven a dicir este señor é que lle fastidia moito que calquera, calquera currito, calquera de nós, calquera non intelectual poda ter acceso ao cinema, poda ver calquera peli e incluso facerse unha filmoteca propia e decente, porque o formato o permite, porque a copia é idéntica e infinita e reproductible e pirateable e descargable. Acabouse a elite dos que tiñan un proxector e unha pantalla na casa, calquera podería ser Garci (dios no lo quiera).

En segundo lugar, porque se percibe unha resistencia reaccionaria ao cambio, aínda que sexa para mellor, unha resistencia a que as cousas deixen de ser como sempre foron. Porque dicir que o DVD é peor (peor moralmente, ollo) que o VHS é unha cuestión de fe. En terceiro lugar, porque tanto falar da experiencia auténtica, e sempre se esquecen de que a experincia é que o cine pasou en poucos anos de custar cincocentas pesetas a custar SEIS EUROS, o que fai que, co que custan dúas entradas, merques o DVD cando pase a serie media.

O cinema naceu como un entretemento da clase baixa, pero como o jazz, como todo o que ten certo valor, sempre hai un grupo diposto a facer del un corpus de coñecemento inaccesible aos non iniciados. A ser posible, non accesible físicamente. Non todo o mundo vai ser un experto en cine, ou non todo o mundo vai ter un interese artístico nel, fóra do mero entretemento, pero o caso é que agora calquera ten acceso, se quere, a case calquera cousa, ao director mais descoñecido e ao mais de culto. E claro, semella que proe que a caixeira do súper saiba quen é Bergman.

Este post debín colgalo hai quince días, pero estiven un tanto ocupada co meu cambio de sistema operativo e de ordenador (si, amigos, hai vida mais aló do Vista). Dígoo porque quería falar das últimas pelis de Cineuropa deste ano, e agora xa semella un pouco reseso, pero aínda así aí vai.

A primeira delas foi Slipstream, de Anthony Hopkins, que me metín a ver literalmente de casualidade, porque ía ver outra que cambiaron :p Como a metade da peli, a xente empezou a marchar do Principal en masa, cousa que poucas veces vin, e namentres eu estaba gratamente sorprendida porque sir Hopkins se estaba a marcar unha peli moi orixinal, con xiros inesperados pero ben tramados e unha inequívoca influencia de David Lynch. O cal, para un señor de setenta anos non está nada mal. Que foi o que fallou? Eu vin onde non había ou os demáis non viron o que estaba vendo eu?

Ao día seguinte, pasoume exactamente o contrario en Interview. A min pareceume unha peli sinxelamente entretida, sen máis, e á saída todo o mundo comentaba que era do mellor deste ano. Había unha mensaxe oculta que se me escapou? Estou empezando a pensar que ou ben teño un gusto moi raro para o cine ou que non teño gusto en absoluto.

O que demostra unha vez mais que nin a mais coidadosa escolla fai que acertes con tódalas pelis, e que ás veces as mellores son as que ves de reflís, sen moitas expectativasDe tódolos xeitos, se alguén mais veu Slipstream por favor que me explique as súas impresións, porque estou realmente intrigada (o mellor, o trasunto de Bette Davis e a cafetería 100% Lynch).

Un outono sen Cineuropa é menos outono. Este ano o outono retrasouse, e Cineuropa tamén, pero todo chega, o frío, as chuvias torrenciais e os festivais de cine.

Non sei cantos de vós sodes fieis das colas, con bono, bocata e asistencia ao maratón alomenos unha vez, pero seguro que entre os que o sodes tedes mais ou menos a mesma sensación ca min: ás veces saimos decepcionados pero seguimos ao pé do cañón, ano tras ano. O mellor e o peor de Cineuropa é que nunca sabes que vas ver, a pesar das sinopses, recomendacións, fama do director, etc. Eu vou refinando o meu método de escolla, pero aínda así sigo levando sorpresas, agradables e desagradables, case con cada filme. Son a única que pensa que os resumos non son nada representativos? Ás veces nin tan sequera teñen que ver coa trama!

No meu estudado e perfecionado método para administrar o bono contan certas variables:
a) os horarios. Por que hai películas que pasan cinco veces e outras dúas?
b) os colegas: sempre mellor acompañada, aínda que tamén me gusta ir soa.
c) vana botar no cine despois? Mellor darlles preferencia ás que penso que non vou poder ver.
d) os clásicos: reservo un oco para velas en pantalla grande. Esta última é a aposta ao cabalo gañador, aquí si que sabes exactamente o que vas ver.
e) as salas: a aula de cultura foi todo un descobremento, e o Principal sempre mellor que o Salón Teatro. O teu cu agradecerao.

Así que fago as miñas quinielas, saco unha ecuación de segundo grao, substitúo e despexo X, e alá me vou, e aínda así nunca sei que vou ver.

Despois, isto dos festivais ten outra vertente: o rollito social. Deixarse ver por Cineuropa sempre lle da a unha certa pátina de persoa culta e interesante. Canto disto e canto de cinefilia hai no patio de butacas é unha das grandes preguntas. Moitas veces escoitei argumentos do tipo de: o Principal está ata a bandeira, pero despois esa mesma peli póñena no cine e hai cinco persoas. Aínda aceptando que o postureo sexa unha poderosa razón para gastarse os dous exiguos euros da entrada, eu creo que hai outra razón: o festival crea un hábito, tes o teu programa e xa sabes que ese mes tes que facer oco na túa rutina. Do outro xeito, ás veces sinxelamente pásaseche.

Algo de todo haberá, supoño, pero sigo pensando que é positivo que se encha un cine, sexa pola razón, mais ou menos pura e virtuosa, que sexa. Ademáis, a min tamén me gusta facer vida social.


Esta semana fun ver unha peli ao cine, e confeso que me deixei levar absolutamente polo esnobismo do que todos pecamos algunhas veces. Explícome: non coñecía a peli, non vira nada do director e fun única e exclusivamente porque todo o mundo dicía que era un tipo independiente e tal. E pagueina, claro. Paguei relixiosamente a miña entrada e a peli en cuestión non me gustou en absoluto, e paguei en cargo de conciencia. En primeiro lugar por deixarme levar así pola masa, e en segundo porque me sentín un pouco parva: eu non vía que aquilo fora para nada unha grande peli, pero semellaba que era por un defecto meu, que non debo de ser suficientemente intelectual, ou algo. O peor é non saber se realmente aos demáis sí lles entusiasmou ou teñen a mesma opinión ca min, pero non o din.

Estas cousas pásanme relativamente a miúdo, supoño que en parte é culpa miña por non ter a menor idea de mogollón de cousas, pero por outra banda, para que che guste unha película é necesario ter idea? Recordoume un pouco a determinadas exposicións de arte contemporánea (non a toda a arte contemporánea, ollo) das que saio desconcertada, sen atreverme moito a opinar, e con certa vaga sensación de que me/nos están a tomar o pelo.

Cando paso por un destes trances penso que o tempo, e a crítica, poñerán a cada un no seu lugar do Parnaso das Artes, elevarán a cada quen ao seu pedestal correspondente e inamovible, e daquela xa non nos dará medo dicir que Picasso, ou Malher, non nos provoca maiormente nada, sen que ninguén se ofenda nin pareza que es unha reaccionaria que non entende as avangardas. A distancia fai que todo se suavice.