Arte


Cando pasas algún tempo nunha cidade, ocorre que as sensacións iniciais vanse modificando pouco a pouco para dar paso á visión persoal e definitiva que terás dela durante toda a vida. No meu caso, iso inclúe que lugares que nun principio non me chaman demasiado a atención rematen por ser os meus favoritos. Pasoume en concreto coa Casa Atmaller. A primeira impresión vese totalmente mediatizada pola espectacular Casa Batlló, que está xusto ao lado, o cal provoca que case que ninguén repare en que o edificio anexo é cando menos curioso. Un segundo vistazo provocoume algo semellante ao que pensei ao visitar o Pazo da Regaleira, en Sintra: “ai meu deus, pero que perturbado deseñou isto!”

Porque tanto unha coma outro son dun estilo neogótico absolutamente arcaizante, que contrasta coa marabillosa modernidade de Gaudí, futurista incluso vista dende hoxe. En que estaba pensando o arquitecto para facer un castelo de conto de fadas alemán no medio dunha Barna xa con tranvías e farolas de gas? O que é peor, un castelo “coma de quen”, cunha idea da Idade Media semellante ás pelis de época do Howyllood clásico, con cabaleiros perfectamente limpos e engominados, coas calzas acabadas de tirar da secadora, e doncelas maquilladas por Loreal.

Despois, lembrei Neuschwanstein e o filme de Visconti, e o meu aborrecemento polo revival neorromántico disipouse un pouco coa idea das óperas de Wagner, o nacionalismo musical e o rei cultureta e gay contruíndo un delirio arquitectónico que valería, iso si, para levantar a economía bávara até o día de hoxe. Comecei a experimentar unha certa simpatía.

A última vez que camiñei o Passeig de Grácia, pasei case sen miralas por diante das casas de Gaudí e fun parar directamente á Casa Atmaller, fascinada pola princesa, o San Xurxo matando ao dragón, as escaleiras polas que podería baixar Olivia de Havilland facendo de Lady Marian. Agora é o meu lugar favorito de Barcelona, de lonxe.

[kml_flashembed movie="http://www.youtube.com/v/kkGeOWYOFoA" width="425" height="350" wmode="transparent" /]

Outra aproximación a Alicia, desta vez por parte da fotógrafa Annie Leibovitz, a quen teño especial apego, ademáis de polas súas fotos de actores Hollywoodienses, por ser parella de Susan Sontag. Quédome con Beyoncé e o Sombrereiro tolo, por suposto :p



Cando tiña catorce ou quince anos tiven unha tempada de auténtica chifladura wildeana (que dará para un próximo post) e por extensión e simultaneamente beardsleyana. A asociación entre Beardsley e Wilde é algo xa establecido na mente de tod@s, e a verdade é que non sei até que punto tiveron relación ou foron algo mais ca coñecidos na realidade.Sospeito que non era para nada o tipo de Oscar, que coma min, estaba obsesionado coa beleza. Non sei que ocorreu nas miñas sinapses neuronais ultimamente para que Aubrey, Salomé e este cadro volveran en tromba á miña mente.
Aubrey é como o reverso escuro de Mucha, non só pola cor e pola temática, senón e sobre todo porque alí onde Mucha é apacible e brillante, Beardsley transmite unha anguria dificil de describir. Como xa dixen algunha vez, o fermoso tamén pode ser desacougante.
Pregúntome que estado mental require pintar así. A proximidade da morte, a enfermidade e a dor da tuberculose, que non provoca case signos externos, semella un bo achegamento. Para min Beardsley sempre foi unha sensación moi concreta: sabedes como ulen as rosas cando tan abertas que están a piques de apodrecer?

Voulle dar a réplica á Rapaza do Arco, que é un xeito fino de dicir que lle vou copiar o post. Pero é que realmente o acontecemento pictórico-blogomilleiro-cultureta da semana foi a exposición dos cadros de Gus en Neda, na Casa das Palmeiras, un espazo xa de por sí persoal
para unha pintura mais persoal aínda
Non entendo moito de arte contemporánea, para iso invito a dar a opinión de experta á telescopeira do tellado. Son das típicas que din que a arte, sinxelamente, gústame ou non me gusta. E a de Gus gustoume moito. Gustoume porque son deses cadros de dixestión lenta, que che van producindo sensacións secuenciais cando os ves, cando os miras mais atentamente, cando chegas á casa, cando soñas con eles (teño tendencia a soñar con figuras xeométricas ou patróns repetidos, como as pezas de puzzle ou o tetris, e soñei esa noite cos deseños especulares de Gus. Significará algo, Doutora Seymour?).
En primeiro lugar, os fermosos deseños xeométricos, que sempre me producen un aquel de tranquilidade, pola repetición e a simetría, dúas características que o cerebro humano identifica coa beleza. Un pouco mais de perto, as texturas, o que subxace de irregular baixo a orde aparente, o que só chegamos a albiscar a través da superficie. Un pouco mais tarde, as pátinas, as enrugas, as marcas do tempo. Durmida, os labirintos, os espazos en branco que deixan as cores, os camiños intrincados. Supoño que dalgún xeito sentinme identificada.
Gus logrou algo na miña opinión moi difícil: que algo aparentemente sereno e agradable á vista produza tamén, ademáis de placer estético, desacougo. Revolver algo na mente do espectador, cousa que non toda a arte, contemporánea ou non, consegue.
Tamén hai que dicir que Sergio74 nolo puxo doado para meternos en materia, cunha pinchada absolutamente evocadora que reforzaba a sensación dos cadros, pero que tamén ten valor en sí mesma, como puiden comprobar estes días, cando se converteu na miña música de estudar. E ademáis Gus e Sergio son o electropincha e o pintor mais ghuapos de Ferrolterra, de lonxe. He dicho :p


Se nacese no século XI querería ser monxa. Téñoo clarísimo. Por suposto, non por unha cuestión de fe, senón de posibilidades. De entre as posibilidades dunha muller na Idade Media, entrar nun convento paréceme a mellor con moito. Asegúraste comer tódolos días se es pobre, asegúraste non ser vendida como unha vaca ao noble do lado se es rica, e sobre todo é o único xeito de ter acceso á cultura. Ler aos clásicos, aprender música, facer precarios experimentos de química. Non parece unha mala opción.

A Hildegard tocoulle, non o escolleu ela, pero estou convencida que sendo a décima filla dun noble vido a menos, era o mellor que lle podía pasar. Iso, a pesar do trauma que pode supoñer que os teus pais oficien os teus ritos fúnebres cando tes doce anos… contigo diante! e ver como tapian a porta do convento… contigo dentro! Por sorte estaba Jutta, que xa sabía de que ía o tinglado, e que en realidade as reclusas si podían saír do convento e dentro del, facer na práctica o que lles viña en gana.

Cando escoito a música sacra de Hildegard, sempre imaxino ese pequeno mosteiro da Selva Negra (mixto, por certo) como un pequeno paraíso para unha rapaza intelixente. Un lugar onde poder ser unha mesma, aínda que dando un estraño rodeo. A liberdade total disfrazada de clausura.

Hildegard escribiu 77 obras musicais, e aínda hoxe é unha das escasísimas compositoras da historia, e escribiu os que foron os libros de medicina mais adiantados da época, “Liber Simplici Medicinae” , e “Liber Compositae Medicinae”. Non aparece en nas historias da medicina, a pesar de que foi a compiladora mais importante dende Galeno. Nas historias da música sae de pasada.

A que foi a científica mais influínte do seu século só aparece nomeada como beata e visionaria. Iso, despois de que a Igrexa Católica tratara de impedirlle escribir, de que se proibira a súa música no convento de Bingen e de que trataran de mantela baixo arresto por enterrar en sagrado a un nobre excomulgado. Eu dubido seriamente de que alguén deste calado tivera visións místicas, sobre todo porque ela mesma conta as tiña en estado “de completa lucidez”, sen entrar en trance nin caralladas. Decántome mais pola outra versión, a que di que Hildegard utilizaba a historia das visións como un xeito de conferir autoridade á súa obra e de que a deixaran escribir en paz. Doutro xeito, remataría na cadea ou na fogueira por se muller, escribir e facer potingues con herbas. Quero dicir que o de ver o ceo e tal era sospeitosamente conveniente.

Non sei que opinaría ela da gloria póstuma, igual non lle importaba en absoluto. En certo modo, gañou a batalla, porque eu podo escoitar o que ela escribiu. Pero visto doutro xeito, se Hildegard nacera home, tería a consideración que ten hoxe Hipócrates: un precursor, un visionario noutro sentido. Iso pode entenderse no século XI, pero que no XXI siga a ser así da para pensar. Para pensar que temos un problema.

Estou do mais artística esta tempada, como unha especie de desarranxo hormonal polo cambio de estación. Supoño que o verán indúcenos a tod@s un estado de frivolidade, e agora volvo ás reflexións habituais.

O caso é que esta vena artística ven tinguida dun certo sentimento de culpa, porque co que ando ás voltas é co Art Noveau, os traballos publicitarios de Mucha e con Tamara de Lempicka. Unha obra de arte debe ser xulgada polas súas connotacións ideolóxicas? Por suposto, coñecelas da unha visión mais completa, o que nunca sobra. Tampouco son eu das que opinan que a arte é algo pendurado no medio do baleiro, que debe ser aprezado sen atender ás pretensións do artista. A visión do artista non é a única posible (a Arqueira me remito) pero é un punto de vista a ter en conta.

No caso de Tamara, a min gústame porque fago unha lectura feminista da súa obra, pero non perdo de vista as súas simpatías pro-nazis e o feito de que foi unha trepa interesada só en medrar socialmente. Nin sequera sei se era dalgún xeito feminista, o caso é que retratou un tipo de muller forte e independiente que pode ser entendido nese aspecto.

Co Art Noveau o problema é mais sutil. Trátase dun estilo inscrito de cheo na dinámica capitalista, creado por e para a burguesía, e que da as primeiras mostras artísticas da publicidade. Pero por outra banda, tamén é un xeito de opoñerse a un estilo recargado, ostentoso e excesivo, e nese sentido tamén foi profundamente antiburgués. Cando a clase media cobría cada centímetro con telas, tapices e tapetes, o Art Decó propoñía a sobriedade dos espazos, os obxectos estrictamente necesarios e fermosos por si mesmos. Un minimal avant la letre.

Aínda que poida aprezar todas estas cuestións, e incluso discutir de xeito teórico, recoñezo que á hora da verdade, para min a arte é como namorar: namoras ou non, e igual non da persoa mais indicada. Lempicka non é en absoluto recomendable como compaña, e estou segura de que, se a coñecera, estaría na lista de xente á que esganaría sen remordementos. Pero a Lady in Green ten algo que conecta profundamente comigo.

Deume estes días por pensar no de viaxar no tempo que dicía Occam, ou na pregunta do meme de FraVernero: quen che gustaría ser?. De pequena era un auténtico monstro devorador de mitoloxía, de Homero e de novela decimonónica (algún día colgarei unha foto miña de nena para que vexades o repelente que era, toda ollos e rizos sinistramente loiros, menos mal que co tempo, cronolóxico e atmosférico, volvinme dun mais razonable castaño claro) e chegoume a dar unha estrañísima sensación de nostalxia non poder estar alí nunca. O pasado é como un país exótico, coa diferenza de que sabes que nunca o vas poder visitar.

Cando tiña dez anos, daría calquera cousa por poder pasar un día na Grecia homérica, no Exipto do Imperio Medio, na Alexandría de Tolomeo. Ver a estatua de Atenea pintada de cores e as pirámides como monumentos futuristas ao estilo do monolito de 2001, encaladas dun branco cegador.
Ademáis, as películas históricas sempre me deixan unha sensación clarísima de irrealidade. Sempre penso: “a xente non se comportaba así” ou “a cidade non tiña ese aspecto”.

A única vez que me sobrecolleu unha experiencia digamos “histórica” fi cando visitei o Foro. O Foro, concretamente, e non ningún outro sitio de Roma, causou en min a impresión de estar alí de verdade, nese mesmo lugar pero no século II, con todo intacto, pintado e novo, as Vestais nos seus sitiais, as piscinas cheas, os toldos de liño branco. Vino, literalmente. Non me pasou co Coliseo, nin co Panteón, que me gustaron e me emocionaron, pero que non fun capaz de visualizar a imaxe de como deberon ser.

Porque para imaxinar Roma, non basta con imaxinar como veríamos nós Roma. Hai que imaxinarse a unha mesma nese contexto. Hai que imaxinar, non que impresión me causaría a min, a Raíña Vermella, blogueira, galega e tal, poder ver a Roma Imperial por un furado espazo-temporal, senón que impresión me causaría se eu fora unha rapaza bárbara, dun recuncho da Artabria do século II, recén colonizada do trinque, ver a capital do mundo. Coido que no mundo actual non hai nada que sexa comparable con iso, pr moi lonxe que vaiamos. Debía de ser como viaxar a outro planeta.

Por iso leo a Graves, e por iso me gustan pintores como Godward, porque é case como o do furado espazo-temporal, pero ademais reflicten a luz, o momento, a sensación.

Fala Zizek, en Órganos sen corpo, das relecturas, revisións e reinterpretacións dos clásicos. Da afirmación de Deleuze de que a filosofía, hoxe por hoxe, só pode ser metafilosofía, reinterpretación. Á marxe do meu desacordo con Deleuze (neste tema e en case todo), sí que me parece interesante o tema das revisións, non só filosóficas senón tamén literarias.

A cousa é, segundo eu o entendo (sempre aberta a que me corrixades, xa sabedes) o xeito no que se fan estas relecturas: podemos manternos moi fieis á letra e pervertir por completo o espírito, ou podemos tratar de captar o espírito sen aternos férreamente á letra. Por exemplo: moita xente non entende, segundo o meu criterio, a Freud, porque se mantén apegado á letra, a expresións politicamente incorrectas ou tópicos do século XIX que enturbian o seu sentido profundamente subversivo. Se Freud escribira hoxe, non o faría dese xeito, esa non é a esencia da súa obra, non é o seu sentido. Podemos pensar nel como o autor da “envexa do pene” ou podemos tratar de ver que é o que quere dicir con iso.

Deleuze parece partidario de entender cada texto como a un lle peta, cousa que tampouco me acaba de parecer honesta (ademáis de que el emprega unha expresión moi ofensiva e moi homófoba para referirse a isto, que non vou repetir aquí. Se tedes curiosidade, lédeo). Pero ás veces as lecturas ao pé da letra, como a lectura de Darwin por parte do nazismo, poden ir cargadas de mala fe, e trastocar o sentido tanto ou mais que as idas de olla do amigo Deleuze, inofensivas de puro inxenuas.

Eu o que fago é pensar: que escribiría o tal escritor se vivise hoxe? Por exemplo, e entroncando co post anterior, se Bram Stoker escribise hoxe Drácula, non me cabe a menor dúbida de que sería unha novela “eléctrica“, con internet, móbiles, e a última tecnoloxía, igual que na súa experiencia fin de siécle emprega os últimos avances tecnolóxicos (o gramófono, as transfusións de sangue, a máquina de escribir…) A esencia de Drácula non é ser decimonónica, é empregar os últimos avances para loitar contra un pasado escuro e supersticioso, como apunta FraVernero no seu comentario.

Pola mesma, este tipo de interpretacións, coido eu, tamén axudan a valorar na súa xusta medida manifestacións culturais diferentes. Non podemos rexeitar a “música comercial” e escoitar arrobados a Verdi, todo un superventas, ou ler a Dumas. Non podo renegar do manga por ser un producto de masas se me chiflan as novelas de Conan Doyle, publicadas por entregas no Strand. Isto valería tamén para as adaptacións cinematográficas. No paso dun medio a outro pérdense cousas, pero deberían, se a adaptación é boa, gañarse outras, e conservar o espírito. (recomendo vivamente Great Expectations de Alfonso Cuarón, neste sentido). Sería Mucha fotógrafo de moda se vivise hoxe?


Por fin puxemos en marcha este proxecto ao que lle levamos dado tantas voltas. Un producto das maquiavélicas e cibernéticas mentes do Pastor, a Arqueira, Mario e quen escribe, alomenos como gurús e administradores do que se coza nestas Historias Eléctricas. A idea é que colaboredes todos os que vos apeteza, e que se vexa a maior variedade de ideas e formatos. Estamos abert@s a todo. Se é eléctrico, mellor.

Páxina seguinte »