Archive for Maio, 2009

Aviso a navegantes: non me gustan os bebés, alomenos até que medran e deixan de parecer animaliños brandos, así que se cadra este post pode ferir as sensibilidades de quen si lle parezan criaturas monísimas e adorables. Polo tanto a peli que da nome ao post, titulada en español “La semilla del diablo” (o exemplo de SPOILER!!!! mais bestia da historia da dobraxe neste estado de coña no que vivimos) resultoume especialmente inquedante. Non ten algo de sinistro o feito en si de levar outra persoa na barriga? E no caso de Rosemary, cando che entran ganas de comer polo cru, pois xa nin che conto.

Hai múltiples exemplos de cousas grimosas e dignas de filme de medo en relación a embarazos e bebés, pero das mais impresionantes é a dos vanished twins (non atopo unha tradución satisfactoria). Nas ecografías do primero trimestre, aparecen moitos mais embarazos de xémeos dos que despois va adiante en realidade. Na seguinte eco, un dos xémeos sinxelamente non está, esvaeceuse. A explicación é case peor que o feito en si: o outro xémeo reabsorbeuno, pasou a formar parte do organismo do irmán que vai nacer finalmente.

Que podamos levar dentro un neno xa me turba o suficiente como aínda por riba saber que pode estar formando parte do teu organismo o xémeo que te comiches, ou reabsorbiches, que para o caso ven sendo parecido.  Non é de novo o tema do dobre, do outro eu que non sabes que es? (neste caso, dende logo non o sabes).

En moitas culturas hai mitos sobre unha parella de irmáns primixenia no que un dos membros mata ao outro. Caín e Abel, pero tamén Cástor e Póllux, Rómulo e Remo ou Osiris e Seth (Moucho, bótame unha man agora que volviches: por unha caña, parellas de xemelgos fraticidas, un dous tres, responda outra vez).  Moitas culturas, tamén, sinten un temor especial polos xémeos, son sacrificados ou considerados tabú, individuos impuros. A idea de que poda existir alguén indistinguible de nós é desacougante.  Este feito biolóxico non é ao fin e ao cabo un fraticidio intraútero, para preservar a unicidade ( e a identidade) do que sobrevive? Pero como nas lendas, o que sobrevive é en realidade o xémeo malvado! Unha lección un tanto contraditoria…

A morte de Castilla del Pino, hai tres días, deixoume unha sensación agridoce. Houbo un momento no que o admirei moitísimo, porque me parecía doblemente meritorio que un home da súa idade entendera e compartira determinadas reivindicacións, como o feminismo, habendo tantos esquerdistas de salón que o consideran unha “loita secundaria” que non debe desviarnos da verdadeira revolución (a dos homes). Despois, asinou o manifesto “Por la lengua común” e descubrín que había outras moitas reivindicacións que non entendía.

Coa morte todo se suaviza, aínda que eu mesma penso que non debera ser así, e agora pesa mais a admiración que a mágoa polo que non entedía.  Ser psiquiatra durante o franquismo, que empregou a disciplina como xeito de control social de disidentes políticos ou sexuais, debeu ser unha loita constante contracorrente. E un poñer en risco a propia vida, en moitos casos.

Pero o que mais me gustaba de Castilla del Pino era a valentía para dicir cousas politicamente incorrectas sen despeitearse. Por exemplo, que a morte do seu pai foi liberadora, ou que a dos seus fillos foi dolorosísisma, pero non estragou o seu proxecto vital.  Son cousas que seguramente moita xente sinta, pero que son difíciles de dicir. Un non está obrigado a querer a ninguén, nin a ter unha determinada orde de prioridades na vida.

Da súa obra, quedo coa idea do perdón. Da non obrigatoriedade do perdón, para ser mais exacta. En contra dos psicólogos de mesiña de noite que falan da necesidade de perdoar para seguir adiante (da obriga de perdoar, dende unha óptica herdada do cristianismo), Castilla del Pino fala da opción do perdón. Ninguén pode dicirche se debes ou non perdoar. Hai cousas que son imperdoables. Hai persoas ás que non queres perdoar. Hai que ser valente para decidir que non perdoas e non sentir culpabilidade. A obrigatoriedade do perdón convirte aos agredidos en culpables, subvirte de xeito perverso os papeis. Supoño que el pensaría en parte nos vencidos da Guerra Civil e na obsesión dos gañadores  con obrigarnos a perdoar, e que deixemos dunha vez de remover nas feridas.

Imaxina que entras nunha sala branca e luminosa, déitaste nunha camilla, pechas os ollos e lembras, de forma incriblemente vívida, un feito da túa vida, case como se o experimentaras de novo. Un recordo aleatorio, arbitrario (un día no que camiñas cara ao colexio e chove, por exemplo) ou o recordo que ti escollas. O día no que pasou aquilo que cambiou a túa vida. Podes lembralo todo, as cores, os aromas, as sensacións, incluso cousas que nese momento non fuches consciente de percibir. Que recordo escollerías?

Isto podería ser o argumento dun filme de ciencia ficción (de “Días Estraños”, por exemplo) ou podería estar a piques de ocorrer. Están pasando cousas asombrosas cunha técnica cirúrxica para o tratamento do Parkinson, a estimulación cerebral profunda.  A técnica en si semella xa bastante sci-fi, porque consiste en implantar uns electrodos na parte inferior do cerebro do paciente, namentres este sigue consciente, para que poda contar o que sinte en cada momento. O cerebro non ten sensibilidade, porque a natureza non preveu que puidesemos chegar aí dentro. Se os electrodos tocan no sitio xusto, a persoa con enfermidade de Parkinson deixa de tremer. Tamén se emprega para diminuír o apetito en pacientes con obesidade, estimulando outra zona. Pero de casualidade, durante o proceso, o electrodo tocou nun punto do cerebro que gardaba un recordo. Un, concretamente. Aleatorio e banal. Así que o operado (esperto, recordade) di “ei, estame pasando unha cousa rarísima. Estou lembrando moi intensamente un día que estaba nun parque cuns colegas, cando tiña vinte anos. Lembro até que roupa levaba, se tiña frío ou calor. É como se pasara onte. Non, é case como se estivera pasando agora”. E, cerebralmente, está pasando.

Aínda non temos a tecnoloxía para escoller os recordos, nin para que a ECP sexa inocua, pero a posibilidade que se abre é tremendamente suxestiva e estraña. Pagaríamos por eses recordos? Poderíanse rexistrar, gravar? Estimularía tamén a memoria anterógrada, a nosa capacidade de fixar recordos novos? A ciencia ficción está comezando a ser ciencia a secas.  P.D: grazas, meu.

No post anterior incluín unha pulla anti-jungiana sen explicarme, e coido que realmente, lido todo de corrido, non se comprende o por qué do meu odio cara este señor. Odio igual é unha esaxerción, imos deixalo en profunda antipatía.
Nunha primeira lectura, a filosofía psicolóxica de Jung resultoume moi seductora. Un constrúe o seu propio mito, que explica a súa existencia, tomando unha serie de elementos que se repiten en tódalas mitoloxías de calquera cultura do mundo. O dragón ou a serpe, o guerreiro, o feiticeiro, a deusa nai son arquetipos que Jung supón universais, de significado compartido por tódolos seres humanos polo feito de selo. Están nos mandalas, nas cartas de tarot e no I Ching.

Por outra banda, todos posuímos un doble especular, de xénero oposto ao noso, que é ao tempo o noso oposto e o noso complemento, coma unha sorte de negativo. Isto, entendido como a dualidade sexual de tódolos individuos, semella moi progre, en contraposición co rancio de papá Freud, pero unha lectura mais atenta revela que non o é en absoluto. O que di Jung é que hai cualidades femininas e masculinas de xeito esencial, independentes da culturación do individuo. Un home é por esencia forte, decidido, violento, racional, (quente, luminoso, superior e seco, segundo o Tao) e unha muller feble, caprichosa, tenra e visceral (fría, escura, inferior e húmida). Por suposto, en cada individuo existe unha mestura de todas estas cualidades, pero o proceso de maduración psíquica inclúe que cada un de nós se identifique o mais completamente posible coas cualidades propias do seu sexo. Nunca se dará unha identificación completa e perfecta, nin esta é desexable (como o ying-yang, que contén unha minima parte negra no corpo branco e á inversa) pero canto maior sexa, mais maduro será o individuo.

Nos últimos anos, a Jung fóiselle de vez e comezou a tontear coas paraciencias, as relixións orientais e todo o que cheirara a New Age, amén de co nazismo. A pesar de que desmentiu as súas simpatías polo réxime, o feito é que foi nomeado cabeza visible da escola psicanalítica alemana na era nazi, namentres Freud e Anna tiñan que exiliarse en Inglaterra. Por omisión tamén se peca, que diría miña avoa.

O mal rollo entre ambos sempre se explicou dende o dogmatismo de Freud, que non aceptba críticas ás súas teorías, o cal é certo. Pero o que eu vexo, ademáis, e o conflicto entre un home con mentalidade científica e outro que entende a psicoloxía como unha sorte de relixión universal, o que debía molestar profundamente a Freud. E tamén entre alguén disposto a loitar polos seus principios aínda que tivera que poñerse en contra a toda Viena, e quen lle bailaba as augas ao poder.

,

Estou de mudanza a Blogaliza, e síntome exactamente como o castelo ambulante, como se tivera que carretar toda a miña vida ás costas. En breve volverei á actividade habitual, en canto me habitúe á nova casa, que polo de agora semella moi acolledora.

Benvid@s ao outro lado do outro lado do espello…