O outro día tiven a oportunidade de escoitar unha conferencia sobre psiquiatría evolutiva que me fixo ter como unha especie de pequeno terremoto neuronal. Namentres un dos poñentes quedaba bloqueado en Londres polas cinzas dun volcán, unha amiga perdía un vo a Praga pola mesma razón e unha decena de manifestantes berraban "psiquiatría, asasinos"  (?), con todo este panorama apocalíptico, eu reflexionaba sobre a evolución, a linguaxe e a tolemia.

P.D: non me puiden resistir a poñer o vídeo...

Para os que pensamos que o futuro da literatura galega está (tamén) na tradución, editoriais como Factoría K dannos agradables sorpresas. Polo pronto, eu papei a triloxía da Materia Escura en galego, o cal é unha agradable sorpresa para quen le maior e principalmente traducións.

Ter que ir buscar "A Materia Escura" á sección de literatura infantil e xuvenil, e que se compare coas Crónicas de Narnia significa que, ou ben alguén non leu os libros mais que pola contracapa, ou ben que a estratexia do autor funcionou: escribamos algo absolutamente prorrevolucionario e subversivo, engadamos despois animaliños que falan para despistar e... voilá! Pasará por libro infantil e chegaremos a milleiros de adolescentes ávidos de ideas para os que non se escriben libros de filosofía.

Porque a Materia Escura son, antes ca ningunha outra cousa, novelas de tese. E a tese é bastante explícita dende o segundo volume (supoño que por iso non fixeron as outras partes do filme). Sen facer spoiler, e resumindo: a relixión debe ser eliminada, se é preciso pola forza, se o ser humano quere ser verdadeiramente libre e vivir conforme a súa natureza. Sen confundir o de "natureza" con ningún tipo de paranoia biocrática ou heterocéntrica, porque para Pullman a natureza humana defínese como a autoconsciencia e a capacidade para explicar (e modificar) o mundo no que vivimos. A ciencia, nunha palabra.

Por iso a imaxinería steam punk está especialmente xustificada nesta saga, porque a tecnoloxía (zepelíns e luz eléctrica, pero tamén supercomputadores e ferramentas) tamén forma parte do que caracteriza ao ser humano, e será o que permita cambiar para sempre a nosa visión do mundo. Como dixo Bakunin, "se Deus existise, tería que ser destruído".

Cando tiña dez ou once anos, a miña profe de ximnasia (perdón, Educación Física) tiña un método de humillación pública favorito, que consistía en facernos subir por unha corda con nós e despois deixarnos caer sobre un montón de colchonetas. Supoño que en realidade non era tanto, pero a min parecíame altísimo. Parecíamo mentras subía, porque me mancaba nas mans coa corda, e parecíamo aínda mais cando tiña que saltar dende aló arriba. Pero saltaba, claro. Custárame demasiado desfacerme do estigma da chapona paquete como para botalo todo pola borda por unha corda de nós.
Así que alí estabamos, vendo como cada un de nós subía e caía dende o teito do ximnasio, cando unha das rapazas caeu cun golpe que soou especialmente seco e a profe achegouse algo alarmada (pregúntome até que punto aquel exercicio tipo marines era legal) e preguntoulle se estaba ben. E a nosa compañeira contestou cun galimatías incomprensible. Coma cando xogabamos a cantar en inglés de mentira, que en realidade non dicías nada, só imitabas o son.
Ao primeiro non nos decatamos do que pasaba, pero a mestra púxose lívida, volveu preguntarlle, sacudíndoa polos ombros, e ela volveu falar incomprensiblemente, e entón todos caímos na conta de que non estaba de coña, e sobre todo, de que non se decataba de que non estaba dicindo nada con sentido. Foi bastante arrepiante, así que non quero nin pensar como sería para a profe de adestramento militar, digo de educación física. Por sorte, aquilo durou só un par de minutos e a nena volveu falar normal, estrañadísima de que todos a miraramos con cara de pánico e de que a profe, que en xeral era unha borde, estivera tan contenta de que non lle pasara nada, en vez de berrarlle por inútil.
Cando cheguei á casa, abalanceime sobre o meu "Érase una vez el cuerpo humano" en busca de respostas, pero non as atopei, porque aquilo excedía a miña obra de cabeceira, e eu daquela aínda non tiña unha Anatomía de Grey, que era o que me facía falla. Pero na miña pequena mente atea había un razonamento novo:
1. O golpe fixera que algo dentro do cerebro se desconectara momentaneamente, e ese algo tiña que ser o centro da fala.
2. Se a fala podía desconectarse, entón seguro que outras funcións tamén.

Moito despois souben que iso tiña o fermoso nome de afasia fluente, e que a miña intuición era correcta. E tamén souben doutras funcións desconectadas, coma no caso de Phineas Gage, ao que lle atravesou unha barra de ferro o cranio e milagrosamente sobreviviu. Pero cando se recuperou, a súa familia comprobou horrorizada que, literalmente, non era a mesma persoa. O tipo tímido e recto volvérase unha especie de psicópata desalmado. Comezaron a chamarlle "no more Gage", porque realmente, xa non era Gage.  O que se desconectou foi a personalidade, os valores, a moral. Asi de simple. O que somos é unha pequena porción na parte anterior do cerebro, un circuito que nalgún momento da evolución comezou a ser consciente de si mesmo, e sen el somos iguais ca un reptil ou unha planta de interior, no que a personalidade se refire. Se algúen se pregunta que é ou canto pesa a alma, eu xa teño a miña propia resposta: é unha rede reverberante de neuronas, e pesa mais ben pouco, aínda que non sei se exactamente 21 gramos.

Énchme de orgullo e fonda satisfacción desexarvos a tod@s felices festas, lonxe de lamentarme porque vou engordar case tanto coma o pavo que me vou comer esta noite, ou porque non fago mais ca gastar pasta nesta orxía consumista na que nos vemos inmers@s. Xa nos lamentaremos mañá cando vexamos a báscula ou a conta bancaria. Ou ambas. Hoxe, polo momento,

Xa vos tardaba, non si? A min tardábame, polo menos, levo meses conténdome para non escribir antes de tempo desta Alicia que promete tanto. Da versión tan Disney e dulcificada ao pesadelo psicotrópico burtoniano.

Pero en realidade, vou agardar a vela para emitir un xuízo con criterio. Hoxe só quería mencionar os comentarios que desatou a estrea, e que me pareceron sorprendentes. A insigne psicóloga Alejandra Vallejo-Nágera (para quen non teña o gusto, representante da mais rancia tradición psi tardofranquista, que ao igual que os intelectuais de dereitas, algún hai, aínda que ninguén os toma en serio) opina, por exemplo, que a obra de Carroll non é para nenos. Non o filme, que non vin, e que igual non é para nenos (ese escote da Alice, mmmmm...) senón o libro orixinal. Escrito no século dezanove para nenas victorianas do século dezanove da puritanísima Inglaterra victoriana do século dezanove. Por un crego. En que demo estamos pensando???????.

Para min, isto indica dúas cousas. A primeira e máis xeral, que estamos nun momento no que, dende as posicións mais reaccionarias, determinadas persoas síntense libres de dicir chorradas sen fin que hai só uns anos pensarían do mesmo xeito, pero non se atreverían a dicir, o cal non deixa de ser preocupante. A segunda e máis concreta, que estamos concedéndolle aos nenos menos capacidades que na Inglaterra de Carroll, cando se pensaba que eran pequenos proxectos de persoa, sen personalidade de seu. Carroll non poñía en dúbida a competencia das Liddle para entender os xogos lóxicos do país das marabillas, pero semellan ser demasiado complexos para os nosos pequenos xenios da informática e tolos dos videoxogos?.

Non podo evitar pensar que, mais que unha regresión real da intelixencia media dos críos de nove anos a nivel mundial, trátase do medo de certos adultos aos coñecementos e á intelixencia coa que se enfrontan diariamente en forma de monstros en zapatillas que consiguen programar o vídeo sen ter que ler as instrccións antes. O mecanismo freudiano de negación funciona a todo flispín tratando de convencerse de que os nenos asustaríanse moitísimo ante o sinistro sorriso do gato de Chesire ou a teima da Raíña Vermella (a outra, a mala) con cortar cabezas. Por sorte, os nenos que saben ler xa son capaces de entender que alguén que morre na tele non morre de verdade, para canto mais nun libro, ou que os gatos non falan nin moito menos sorrín ("con todos eses dentes!" como di un tanto inqueda a propia Alicia). Así que igual conviña deixar de tratalos como se fosen retrasados, porque cando medren vanse lembrar.

Ante a inclusión no Anteproxecto de Lei de Economía sustentábel de modificacións lexislativas que afectan o libre exercicio das liberdades de expresión, información e o dereito de acceso á cultura a través de Internet, os xornalistas, blogueiros, usuarios, profesionais e creadores de internet manifestamos a nosa firme oposición ao proxecto, e declaramos que…

1.- Os dereitos de autor non poden situarse por riba dos dereitos fundamentais dos cidadáns, como o dereito á privacidade, á seguridade, á presunción de inocencia, á tutela xudicial efectiva e á liberdade de expresión.

2.- A suspensión de dereitos fundamentais é e debe seguir a ser competencia exclusiva do poder xudicial. Nin un peche sen sentenza. Este anteproxecto, en contra do establecido no artigo 20.5 da Constitución, pon nas mans dun órgano non xudicial -un organismo dependente do Ministerio de Cultura-, a potestade de impedir aos cidadáns españois o acceso a calquera páxina web.

3.- A nova lexislación creará inseguridade xurídica en todo o sector tecnolóxico español, prexudicando un dos poucos campos de desenvolvemento e futuro da nosa economía, obstaculizando a creación de empresas, introducindo atrancos á libre competencia e ralentizando a súa proxección internacional.

4.- A nova lexislación proposta ameaza os novos creadores e obstaculiza a creación cultural. Con Internet e os sucesivos avances tecnolóxicos democratizáronse extraordinariamente a creación e a emisión de contidos de todo tipo, que xa non proveñen prevalentemente das industrias culturais tradicionais, senón de multitude de fontes diferentes.

5.- Os autores, como todos os traballadores, teñen dereito a viviren do seu traballo con novas ideas creativas, modelos de negocio e actividades asociadas ás súas creacións. Tentar soster con cambios lexislativos unha industria obsoleta que non sabe adaptarse a este novo contorno non é nin xusto nin realista. Se o seu modelo de negocio se baseaba no control das copias das obras e en Internet non é posíbel sen vulnerar dereitos fundamentais, deberían procurar outro modelo.

6.- Consideramos que as industrias culturais necesitan para sobrevivir alternativas modernas, eficaces, críbeis e asequíbeis e que se adecúen aos novos usos sociais, en lugar de limitacións tan desproporcionadas como ineficaces para o fin que din perseguir.

7.- Internet debe funcionar de forma libre e sen interferencias políticas auspiciadas por sectores que pretenden perpetuar obsoletos modelos de negocio e imposibilitar que o saber humano siga a ser libre.

8.- Esiximos que o Goberno garanta por lei a neutralidade da Rede en España, ante calquera presión que poida producirse, como marco para o desenvolvemento dunha economía sostíbel e realista de cara ao futuro.

9.- Propoñemos unha verdadeira reforma do dereito de propiedade intelectual orientada ao seu fin: devolver á sociedade o coñecemento, promover o dominio público e limitar os abusos das entidades xestoras.

10.- En democracia as leis e as súas modificacións deben aprobarse tras o oportuno debate público e tendo consultado previamente todas as partes implicadas. Non é de recibo que se realicen cambios lexislativos que afectan a dereitos fundamentais nunha lei non orgánica e que versa sobre outra materia.

NOTA: Este manifesto foi redactado conxuntamente por xornalistas, blogueiros e internautas, nunha maratoniana sesión durante a tarde-noite de onte. Se estás de acordo, difúndeo por todas as vías que poidas.